است : « لم يعملها » مقصود آن است كه براى خدا ترك كرده است ، امّا هر گاه تصميم بر گناهى بگيرد و به سبب غفلت يا علت ديگرى نتواند انجام دهد ، چگونه برايش حسنه نوشته مىشود ؟ در حالى كه پيامبر خدا ( ص ) فرمود : « مردم بر حسب نيّتهايشان محشور مىشوند » « 177 » و ما مىدانيم كسى كه شب تصميم بگيرد كه صبح مسلمانى را بكشد يا با زنى زنا كند و همان شب بميرد در حال اصرار بر گناه مرده است و بر طبق نيّتش محشور مىشود در حالى كه قصد گناهى كرده و انجام نداده است . دليل قطعى بر اين مطلب روايتى است كه از پيامبر ( ص ) رسيده و فرموده است : « هرگاه دو مسلمان با شمشيرهايشان با هم برخورد كنند قاتل و مقتول هر دو در دوزخند . عرض شد : اى رسول خدا قاتل گنهكار است مقتول چه گناهى دارد ؟ فرمود : مقتول نيز قصد كشتن طرف مقابل را داشت » . « 178 » اين روايت صراحت دارد كه مقتول فقط با قصد كشتن طرف مقابل اهل دوزخ شده با آن كه مظلوم كشته شده است . پس چگونه پندارند كه خدا ( كسى را ) به نيّت و قصد مؤاخذه نمىكند بلكه بنده در برابر هر كارى كه در اختيار اوست مؤاخذه مىشود ، مگر اين كه با حسنه‌اى آن را جبران كند . شكستن تصميم با پشيمانى ، حسنه است ؛ از اين رو ( برايش ) حسنه نوشته مىشود ، ليكن اگر بر اثر مانعى گناه نكند حسنه نمىباشد ، امّا انسان در برابر آنچه به دل خطور مىكند و نيز حديث نفس و رغبت زياد به گناه مؤاخذه نمىشود ، چون اين امور در اختيار انسان نيست و مؤاخذه به اين امور تكليفى خارج از توان انسان است ، به همين جهت است كه پس از نزول اين آيه : وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ . « 179 » گروهى از صحابه به خدمت پيامبر خدا آمدند و گفتند : آنچه در توان ما نيست به ما تكليف فرموديد ، در نفس يكى از ما چيزى پديد مىآيد

--> ( 177 ) اين حديث را ابن ماجه به شمارهء 4239 از حديث جابر روايت كرده است . ( 178 ) حديث مورد اتفاق است . و ابن ماجه به شمارهء 3964 روايت كرده است . ( 179 ) بقره / 284 : اگر آنچه در دل داريد آشكار سازيد يا پنهان خداوند شما را بر طبق آن محاسبه مىكند .